BAADA ya matukio ya ghasia yaliyojitokeza wakati na baada ya Uchaguzi Mkuu wa Oktoba 2025, Tanzania ilijikuta katika kipindi kigumu kilichohitaji zaidi ya hatua za kawaida za kiusalama au kisiasa.
Taifa lilihitaji majibu kuhusu kilichotokea, chanzo chake, madhara yake na namna ya kuzuia hali kama hiyo isijirudie tena. Katika mazingira hayo, uamuzi wa serikali kuunda Tume ya Uchunguzi wa Matukio Wakati na Baada ya Uchaguzi Mkuu Oktoba 2025 ulikuwa hatua muhimu ya kuimarisha uwajibikaji, kurejesha imani ya wananchi na kuonesha ukomavu wa kidemokrasia.
Katika demokrasia yoyote inayokomaa, taasisi za uwajibikaji zina nafasi kubwa katika kulinda utulivu wa taifa. Wakati migogoro au matukio makubwa yanapotokea, wananchi hutegemea taasisi hizo kusaidia kutafuta ukweli, kuchunguza malalamiko na kutoa mapendekezo yatakayosaidia kujenga mustakabali bora zaidi.
Bila taasisi za aina hiyo, jamii inaweza kujikuta ikitawaliwa na hisia, propaganda na ukosefu wa imani kwa vyombo vya dola. Kwa kuunda tume hii, serikali ya Rais Samia Suluhu Hassan ilionesha kwamba changamoto zinazolikumba taifa zinaweza kushughulikiwa kwa uwazi kupitia mifumo ya kisheria na kitaasisi badala ya kufunikwa au kupuuzwa.
Hatua hiyo ilikuwa muhimu kwa sababu matukio ya uchaguzi wa mwaka 2025 yalizua mjadala mkubwa ndani na nje ya nchi kuhusu usalama, haki na mustakabali wa mshikamano wa taifa.
Katika hotuba yake wakati wa kuwasilisha ripoti ya tume, Mwenyekiti wa tume, Jaji Mkuu mstaafu wa Tanzania, Mohamed Chande alieleza wazi kuwa jukumu kuu la tume lilikuwa kutafuta ukweli kwa maslahi ya taifa. Alisema: “Jukumu kuu la tume lilikuwa kubaini ukweli kuhusu matukio ya ghasia za wakati na baada ya uchaguzi mkuu wa Oktoba 2025.”
Kauli hiyo inaonesha msingi muhimu wa taasisi za uwajibikaji katika demokrasia katika kutafuta ukweli kwa uwazi ili jamii iweze kuelewa yaliyotokea na kujifunza kutokana nayo. Tume iliundwa ikiwa na hadidu rejea mahususi zilizolenga kuchunguza chanzo cha ghasia, waliohusika, madhara yaliyotokea pamoja na mapendekezo ya namna ya kuimarisha uwajibikaji, utawala bora na maridhiano ya kitaifa. Hii ina maana kwamba kazi ya tume haikulenga kutazama yaliyopita pekee, bali pia kujenga msingi wa kuzuia migogoro ya baadaye.
Moja ya sababu kubwa zilizoifanya Tanzania ihitaji tume hiyo ni umuhimu wa kurejesha imani ya wananchi kwa taasisi za serikali. Katika kipindi cha migogoro, wananchi wengi hujihisi kutengwa au kutosikilizwa, hasa pale wanapopoteza ndugu, kujeruhiwa au kupata hasara za kiuchumi.
Tume ilitoa jukwaa ambalo wananchi waliweza kueleza maumivu yao na kutoa ushahidi wao kwa uwazi. Ripoti inaonesha kuwa tume iliwahoji maelfu ya wananchi kupitia ushahidi wa ana kwa ana, mawasilisho ya maandishi, ujumbe wa simu, barua pepe na majadiliano ya vikundi kutoka maeneo mbalimbali nchini.
Ushirikishwaji huo ulitoa ujumbe kwamba serikali ilikuwa tayari kusikiliza wananchi wake badala ya kupuuza malalamiko yao. Akieleza namna wananchi walivyoitikia kazi ya tume, Jaji Chande alisema: “Hakuna aliyekuwa na ushahidi au maoni na ambaye kwa hiari yake alikuwa tayari kuwa sehemu ya safari ya kuliponya taifa anakosa nafasi ya kuwasiliana nasi.”
Nukuu hiyo inaonesha kwamba tume ilijengwa katika msingi wa ushirikishwaji mpana wa wananchi. Katika demokrasia, uwezo wa wananchi kusikilizwa ni sehemu muhimu ya kujenga imani kwa taasisi za dola.
Katika mazingira ambayo baadhi ya serikali duniani hukabili lawama za kuficha matatizo au kupuuza malalamiko ya wananchi, Tanzania ilichagua njia tofauti, njia ya uchunguzi wa wazi na ushirikishwaji wa wananchi. Hii ilikuwa ishara ya uongozi unaotambua kwamba utulivu wa taifa haujengwi kwa kunyamazisha mijadala, bali kwa kusikiliza wananchi na kutafuta suluhisho la pamoja.
Tume pia ilionesha umuhimu wa kuwa na mifumo ya kitaasisi inayoweza kuchunguza taarifa kwa kina na kwa kutumia ushahidi wa kisayansi. Katika mazingira ambayo taarifa nyingi zilikuwa zikisambazwa kupitia mitandao ya kijamii, tume ilifanya uchambuzi wa picha, video na taarifa mbalimbali kwa kutumia wataalamu wa uchunguzi wa kisayansi ili kuthibitisha ukweli wa madai mbalimbali yaliyokuwa yakienea.
Social Plugin