Mkuu wa Mkoa wa Kigoma , IGP Mstaafu Simon Sirro akiwa kwenye viwanja vya Fatuma Mwasa Ipuli Nane Nane kwenye sherehe za Nane Nane zinazoendelea ambapo mikoa ya Tabora , Kigoma na Katavi zinashirikiana kwenye kuwasaidia wakulima kwenye mazao ya mboga mboga na viazi katika za kukuza kilimo biashara kwa kusaidiana na Ubalozi wa Uholanzi nchini
Wakulima kwenye mazao yao ya mboga mboga baada ya kujengewa uwezo na mashirika kutoka Uholanzi na kushiriki katika maonesho ya Nane Nane yanayoendelea.
Na Mwandishi Wetu
Wakati Maonesho ya Nane Nane yakianza, wakulima na wadau wengine wa sekta ya kilimo nchini wamehimizwa kutumia uzoefu na maarifa kutoka kwa biashara ya kilimo ya Uholanzi ili kuongeza uzalishaji wa mazao na kuendeleza kilimo endelevu.
Mkuu wa Biashara wa Kanda ya Afrika wa East-West Seed Tanzania, Robert Kimonge, alisema kampuni za Uholanzi na biashara zao za kilimo nchini zimechangia kuboresha maisha ya mamilioni ya wakulima wa viazi kupitia matumizi ya mbegu bora zinazotoa mazao yenye ubora na mavuno mengi.
“Ufanisi katika uzalishaji wa mboga huanza na mbegu bora, maarifa, teknolojia na mkulima mwenye kujituma. Sisi East-West Seed tunaamini kuwaweka wakulima wadogo katikati ya kila jambo tunalofanya,” alisema Bw. Kimonge.
Alieleza kuwa matumizi ya teknolojia, ubunifu na usambazaji wa maarifa kwa washirika wa ndani yamechangia ukuaji wa sekta ya kilimo cha bustani.
Pia, mazungumzo kuhusu mapitio ya sera za mbegu pamoja na wadau mbalimbali yamejenga mazingira mazuri kwa biashara ya mbegu nchini Tanzania.
Bw. Kimonge alisema East-West Seed imekuwa ikitekeleza hatua mbalimbali za kukabiliana na changamoto zinazopunguza uwezo wa wakulima kupata mavuno bora.
Miongoni mwa hatua hizo ni kuzalisha aina za mbegu zinazostahimili changamoto za kibaiolojia na zisizo za kibaiolojia.
Kwa mfano, kampuni imezalisha aina zinazostahimili ugonjwa wa mnyauko unaosababishwa na bakteria, ambao ni changamoto kubwa kwa wakulima wa nyanya na pilipili hoho, pamoja na aina zinazostahimili mnyauko wa fusariamu na magonjwa ya virusi.
“Pia tunazalisha aina zinazostahimili joto la chini na la juu, pamoja na wadudu waharibifu.
Aidha, tunabuni mbegu zenye uwezo wa kudumu sokoni kwa muda mrefu na zinazopendwa na walaji,” aliongeza.
Alisema East-West Seed imekuwa ikiwapatia wakulima mafunzo ili kuwajengea uwezo wa kutumia kanuni bora za kilimo, jambo linaloongeza uzalishaji na kipato" aliongeza.
Kwa upande wake, Meneja wa Uhamishaji Maarifa wa kampuni hiyo nchini Tanzania, Bw. Epaphras Milambwe, alisema ushirikiano kati ya biashara za kilimo za Uholanzi na wakulima wa Tanzania umeleta matokeo chanya katika ngazi ya kaya na taifa kwa ujumla, hasa kupitia upatikanaji wa mbegu bora.
Kwa mfano, East-West Seed ina zaidi ya mtandao wa wasambazaji 240 wa pembejeo za kilimo nchini, unaowezesha wakulima wa mboga kupata mbegu bora.
Pia, kampuni huuza mbegu kwa mfumo wa mkopo kwa wafanyabiashara wa pembejeo, jambo linalowasaidia kukuza biashara zao huku likifanya mbegu bora zipatikane kwa bei nafuu kwa wakulima.
Alisisitiza kuwa upatikanaji wa teknolojia na maarifa umewawezesha wakulima kuongeza uzalishaji na kipato.
“Matumizi ya mbegu chotara (hybrid) yameongeza si tu uzalishaji bali pia yameimarisha usalama wa chakula, upatikanaji wa masoko na maisha endelevu ya wakulima,” alisema.
Meneja wa Taasisi ya Kuendeleza Shoroba za Kilimo Tanzania (AGCOT), Abdallah Msambachi, alisema katika uzalishaji wa viazi, wakulima wamekuwa wakikabiliwa na changamoto za upatikanaji mdogo wa mbegu zilizothibitishwa, ujuzi mdogo wa kitaalamu, vyama dhaifu vya wakulima na masoko yasiyo na uhakika.
“Tunazishukuru kampuni za Uholanzi na mashirika ya maendeleo kwa kujibu changamoto hizi kupitia mfumo shirikishi wa mnyororo wa thamani unaolenga kuzitatua,” alisema Bw. Msambachi.
Alisema kampuni ya HZPC imechangia kuongeza upatikanaji wa mbegu bora za viazi zilizothibitishwa, huku ikiwajengea wakulima uwezo kuhusu mbinu bora za kilimo, usimamizi wa mbegu, lishe ya mazao, udhibiti wa magonjwa na kuongeza uzalishaji.
“Mashirika yanayoungwa mkono na Uholanzi kama Agriterra yamekamilisha juhudi hizi kwa kuimarisha vyama vya ushirika vya wakulima kama Isowelo AMCOS na Lukinga AMCOS,” alisema.
Alieleza kuwa msaada huo umejikita katika kuimarisha uongozi wa uwazi, usimamizi wa fedha, ushiriki wa wanachama, mipango ya biashara na masoko ya pamoja. Vyama imara vina uwezo mkubwa wa kujadiliana na wanunuzi, kuwapatia wanachama huduma na kudumisha mahusiano ya kibiashara.
Katika upande wa masoko, alisema kampuni kama Mapinga Premium Foods zimewapatia wakulima fursa za masoko yenye uhakika, jambo lililowapa ujasiri wa kuwekeza katika mbegu bora na mbinu bora za uzalishaji kwa kuwa wana uhakika wa soko la mazao yao.
Bw. Msambachi alisema utafiti wa mwaka 2025 wa Tanzania-Dutch Agribusiness Accelerator (TADAA) ulithibitisha kuwa mafanikio hayo si ya maeneo machache pekee.
Alisema mashirika 15 kati ya 17 ya Kiholanzi au yanayohusishwa na Uholanzi yaliyoshiriki kwenye utafiti yalithibitisha kuwa tayari yanafanya kazi na washirika wa Tanzania. Ubia na ushirikiano ndiyo njia kuu za uwekezaji, huku kampuni nyingi zikiajiri Watanzania wengi ili kuchangia kupunguza ukosefu wa ajira.
Alitaja mfano wa ziara ya shambani iliyofanyika Kijiji cha Lukinga, Wilaya ya Gairo, mwezi Agosti 2025, iliyoshirikisha Elimika Organisation, HZPC, Mapinga Premium Foods na Agriterra.
“Katika ziara hiyo, wakulima walieleza kuwa licha ya eneo lao kuwa na ardhi yenye rutuba na uwezo mkubwa wa kuzalisha viazi, walikuwa wakikabiliwa na ukosefu wa ujuzi wa kitaalamu, upatikanaji mdogo wa mbegu bora, miundo dhaifu ya vikundi vya wakulima na masoko yasiyo na uhakika,” alisema.
Kwa mujibu wa taarifa za programu pamoja na mifumo ya mbegu za viazi inayoungwa mkono na Uholanzi, alikadiria kuwa wakulima wapatao 7,500 na vikundi zaidi ya 60 vya wakulima wamefaidika na ushirikiano huo, hasa katika mikoa ya Njombe na maeneo mengine ya Nyanda za Juu Kusini.
Alisema ushiriki ulioandikwa vizuri zaidi unahusisha takribani vikundi 60 vya wakulima vilivyopata mbegu bora za viazi na mafunzo ya vitendo kupitia programu ya HZPC ya mashamba darasa na mbinu bora za kilimo.
Zaidi ya vikundi hivyo, alisema manufaa yamewafikia wakulima wengine wanaopata aina za mbegu zenye asili ya Uholanzi kupitia mitandao ya uzalishaji na usambazaji wa mbegu, kushiriki mashamba darasa, kujifunza kutoka kwa wakulima wenzao na kupata msaada wa kiufundi na wa masoko kupitia mashirika washirika.
Bw. Msambachi alisema idadi hiyo inaonesha mchango mkubwa wa mbegu na mifumo ya mbegu inayoungwa mkono na Uholanzi katika kuongeza upatikanaji wa mbegu bora katika maeneo makubwa ya uzalishaji wa viazi kama Njombe.
Aliongeza kuwa kadri mbegu zinavyozalishwa na kusambazwa ndani ya nchi, manufaa yake huendelea kuwafikia wakulima wengi zaidi.
Alisisitiza kuwa ushirikiano huo pia umeimarisha vyama vya wakulima, kuongeza upatikanaji wa maarifa ya kitaalamu na kuwaunganisha wakulima na masoko kupitia washirika kama Agriterra, Mapinga Premium Foods na Elimika Organisation.
Aidha, alisema utafiti wa TADAA ulibaini kuwepo kwa kampuni 30 za Kiholanzi na zinazohusishwa na Uholanzi katika Nyanda za Juu Kusini, huku mashirika 15 kati ya 17 yaliyofanyiwa utafiti tayari yakifanya kazi na washirika wa Tanzania, jambo linaloweka msingi mzuri wa kupanua mafanikio hayo.
“Ingawa makadirio haya bado si hesabu kamili ya wanufaika wote waliosajiliwa kutoka kwa mashirika yote yaliyoshiriki, yanaonesha ukubwa wa ushirikiano uliopo kwa sasa. Kwa kuendelea kuwekeza katika uzalishaji wa mbegu ndani ya nchi, mafunzo kwa wakulima, maendeleo ya vyama vya wakulima na kuimarisha uhusiano wa masoko, ushirikiano huu una uwezo wa kuwafikia zaidi ya wakulima 10,000 katika miaka ijayo,” alisema.
Ubalozi wa Uholanzi nchini Tanzania unaendelea kuhamasisha upatikanaji wa mbegu bora nchini.
Tanzania ina zaidi ya kampuni 80 za kilimo za Kiholanzi, nyingi zikijishughulisha na sekta ya kilimo cha bustani.
Aidha, kampuni kadhaa kubwa za kimataifa zinazozalisha mbegu pia zinaendesha shughuli zao nchini Tanzania.
Social Plugin