TAHADHARI: Picha zinazoambatana na makala hii ni za kubuni na zimetengenezwa kwa kutumia teknolojia ya Akili Unde (AI) kwa madhumuni ya kuelimisha na kuonesha ujumbe wa makala. Hazihusiani na mtu yeyote halisi wala hazionyeshi matukio halisi yaliyotokea.
Na Dotto Kwilasa, Dodoma
Kuna wakati mwanamke huingia kwenye ndoa akiwa na ndoto nyingi. Huota kujenga familia yenye upendo, kupata watoto, kushirikiana na mwenzi wake katika shida na raha, na kuzeeka pamoja. Huamini kuwa mwanaume aliyemchagua ndiye atakayemshika mkono katika safari yote ya maisha.
Lakini kwa baadhi ya wanawake, ndoto hizo hugeuka kuwa maumivu, hofu na wakati mwingine safari ya kuelekea kifo.
Matukio ya kusikitisha ya wanawake wanaodaiwa kuuawa na wenzi wao nchini, yakiwamo ya Jane Urassa, aliyefariki Oktoba Mosi mwaka huu baada ya kudaiwa kupigwa risasi na mumewe jijini Dar es Salaam, na Shukrani Riziki, ambaye taarifa za awali za Oktoba 10 zinadai aliuawa na mumewe mjini Dodoma, yanapaswa kuwa kengele ya tahadhari kwa jamii nzima.
Vifo hivi vinapaswa kutufanya tujiulize swali gumu lakini muhimu. Je, ni wanawake wangapi wanaoishi ndani ya ndoa zenye hofu, wakiamini kuwa kuvumilia kila aina ya mateso ndiyo alama ya mwanamke mwema?
Ni wanawake wangapi wanaolia kimyakimya, wanaopigwa, kutishiwa, kudhalilishwa na kunyimwa uhuru, lakini wanabaki kwa sababu wanaogopa kuitwa waliofeli katika ndoa?
Ni wangapi wanaambiwa na ndugu, marafiki au jamii kuwa kila ndoa ina changamoto, hivyo wanapaswa kuvumilia bila kujali madhara wanayopata?
Ukweli ni kwamba, ndoa inaweza kuwa na changamoto, lakini ukatili si changamoto ya kawaida ya ndoa.
Vitisho vya kuua, vipigo, kulazimishwa kufanya tendo la ndoa, kunyimwa uhuru na kudhibitiwa kwa nguvu si ishara za upendo. Ni viashiria vinavyopaswa kuchukuliwa kwa uzito.
Usisubiri mpaka damu imwagike
Mwanamke anapoingia kwenye ndoa, mara nyingi hujipa ahadi ya kuilinda familia yake.
Anaweza kuvumilia matusi kwa sababu hataki watoto wake wakue bila wazazi wote wawili,anaweza kuficha majeraha ili ndugu wasijue kinachoendelea nyumbani.
Anaweza hata kuomba msamaha kwa jambo ambalo hakulifanya, akitumaini kuwa kufanya hivyo kutamfanya mwenzi wake atulie.
Wengine hubaki kwa sababu hawana kipato cha kujitegemea, hawana mahali pa kwenda, wanaogopa kupoteza watoto au wanahofia hukumu ya jamii. Kwa wengine, imani za kidini na mila zinazosisitiza kudumisha ndoa huongeza mzigo wa kujiona kuwa kuondoka ni dhambi au aibu.
Hata hivyo, ni muhimu kutofautisha kuvumilia changamoto za kawaida na kuvumilia mazingira yanayotishia maisha.
Si kila ugomvi unamaanisha ndoa imefika mwisho.
Lakini mwanamke anapoishi katika hofu ya kupigwa, anapotishiwa kuuawa, anapodhibitiwa kwa ukali au anapoona ukatili ukizidi, hapaswi kusubiri mpaka jambo baya zaidi litokee ndipo atafute msaada.
Kujiokoa si kuisaliti ndoa,ni kulinda uhai ambao hauwezi kurudishwa unapopotea.
Pia, si sahihi kumlaumu mwanamke aliyebaki kwenye uhusiano wenye ukatili. Hofu, utegemezi wa kiuchumi, vitisho na matumaini ya mwenzi kubadilika vinaweza kufanya kuondoka kuwa jambo gumu sana. Wakati mwingine, kipindi cha kujaribu kuondoka kinaweza kuwa hatari zaidi. Ndiyo maana mwanamke anahitaji msaada na mpango wa usalama, si lawama.
Dalili ambazo mwanamke hapaswi kuzifumbia macho
Ukatili hauanzi kila wakati kwa silaha au kipigo kinachoacha majeraha. Wakati mwingine huanza kwa vitendo vinavyoonekana vidogo, lakini vinavyoongezeka kadiri muda unavyopita.
Mwanaume anayetaka kujua kila hatua ya mwenzi wake, kumzuia kuwasiliana na familia, kumdhibiti kifedha, kumtishia kila anapotaka kuondoka au kuonyesha wivu unaoambatana na vitisho anaweza kuwa anaweka mazingira ya udhibiti.
Mwanamke anapaswa kuwa makini zaidi pale mwenzi wake anapokuwa na tabia ya kumpiga, kumnyonga, kumfuatilia kwa vitisho, kuharibu mali ili kumtisha, kutumia silaha kumhofisha au kusema kuwa atamuua ikiwa atamuacha.
Vitendo hivyo havipaswi kuchukuliwa kama hasira za muda mfupi zinazopaswa kusamehewa tu kwa sababu kesho yake mwenzi anaomba msamaha.
Mtu anaweza kuomba msamaha na kuahidi kubadilika, lakini usalama haupaswi kutegemea ahadi pekee. Mabadiliko ya kweli yanahitaji kuwajibika kwa vitendo, na mwanamke hatakiwi kuhatarisha maisha yake ili kuthibitisha kama ahadi hiyo itatimizwa.
Aibu ya kuachika isiwe kubwa kuliko thamani ya maisha
Katika jamii zetu, bado kuna mtazamo kuwa mwanamke aliyeshindwa kudumisha ndoa ndiye mwenye kosa.
Mwanamke anapoamua kuondoka, baadhi ya watu huanza kuuliza alifanya nini mpaka akashindwa kuishi na mumewe.
Maswali hayo yanaweza kuonekana ya kawaida, lakini kwa mwanamke anayekabiliana na ukatili yanaweza kuongeza maumivu na kumfanya arudi katika mazingira hatari kwa hofu ya kusemwa.
Ni wakati wa jamii kubadili mtazamo huo.
Heshima ya mwanamke haipimwi kwa idadi ya miaka aliyokaa kwenye ndoa, wala kwa uwezo wake wa kuvumilia mateso. Mwanamke ana haki ya kuishi katika mazingira salama, kuheshimiwa na kufanya maamuzi yanayolinda maisha yake.
Kuwa mjane baada ya kupoteza mwenzi ni jambo tofauti na kuendelea kuishi katika ndoa kwa hofu ya kuuawa. Na kuwa mwanamke aliyeachika hakumaanishi ameshindwa maisha.
Ndoa ni sehemu ya maisha, si maisha yote. Mwanamke anaweza kuanza upya, kujenga kipato, kulea watoto, kuendelea na kazi yake na kurejesha amani yake baada ya kutoka katika uhusiano unaomdhuru.
Ni afadhali jamii ijifunze kumsaidia mwanamke anayejinusuru kuliko kumlilia baada ya kuzikwa.
Watoto hawafaidiki kwa kuishi katika nyumba yenye hofu
Sababu mojawapo inayowafanya wanawake wengi wabaki kwenye ndoa zenye ukatili ni watoto. Mama anaweza kuamini kuwa ni lazima aendelee kuishi na baba wa watoto wake ili familia ibaki pamoja.
Lakini watoto wanaoishi katika mazingira ya vipigo, vitisho na matusi wanaweza kuathirika kihisia hata kama wao wenyewe hawapigwi.
Kuona mama akitukanwa, akipigwa au akiishi kwa hofu kunaweza kuwajengea watoto mtazamo potofu kuhusu upendo na mahusiano. Wanaweza kukua wakiamini kuwa ukatili ni jambo la kawaida ndani ya familia.
Kulinda watoto hakumaanishi kudumisha nyumba kwa gharama yoyote.
Wakati mwingine, hatua za usalama zinazochukuliwa kwa msaada wa watu wanaoaminika na mamlaka husika zinaweza kuwa muhimu zaidi kuliko kuendelea kuishi pamoja katika mazingira hatari.
Hata hivyo, kuondoka kunapaswa kupangwa kwa kuzingatia usalama wa mama na watoto, hasa pale ambapo mwenzi ana vitisho au tabia ya kutumia nguvu.
Mwanamke ajipange kujinusuru, si kujilaumu
Kwa mwanamke anayehisi maisha yake yako hatarini, hatua ya kwanza ni kutambua kuwa anastahili kupata msaada. Hapaswi kusubiri jeraha kubwa au tukio la kutisha ndipo aamini kuwa anachopitia ni ukatili.
Ikiwa ni salama kufanya hivyo, anaweza kumweleza mtu anayemwamini kuhusu kinachoendelea, kuhifadhi nakala za nyaraka muhimu, kupanga mahali salama pa kwenda na kuweka njia ya kupata msaada wa dharura.
Anapaswa pia kufikiria usalama wa watoto, dawa muhimu, fedha za dharura na mawasiliano ya watu wanaoweza kumsaidia.
Kama mwenzi ametishia kumuua, ana silaha au amekuwa akitumia nguvu zinazoongezeka, mwanamke hapaswi kumkabili peke yake au kumtangazia mpango wa kuondoka ikiwa kufanya hivyo kunaweza kuongeza hatari.
Katika hatari ya papo hapo, atafute sehemu salama na awasiliane na polisi au huduma za dharura. Anaweza pia kutafuta msaada kupitia Dawati la Jinsia na Watoto katika kituo cha polisi, ustawi wa jamii, huduma za afya au msaada wa kisheria.
Kwa wanawake wanaoogopa kuripoti kwa sababu ya fedheha, ni muhimu kujua kuwa kuomba msaada si udhaifu. Ni hatua ya kujilinda.
Jamii nayo ina wajibu wa kuokoa maisha
Ujumbe huu haupaswi kuwaelekea wanawake pekee. Familia, viongozi wa dini, majirani, marafiki na taasisi za umma wana wajibu mkubwa wa kuzuia ukatili kabla haujageuka kuwa msiba.
Ndugu wanapaswa kuacha kuwarudisha wanawake kwenye mazingira hatari kwa hoja kwamba ndoa lazima idumu. Rafiki anayesimuliwa kuhusu vipigo au vitisho hapaswi kupuuza taarifa hizo kwa kudhani ni ugomvi wa kawaida wa wanandoa.
Viongozi wa dini wanapaswa kuhubiri upendo unaoambatana na heshima na usalama, bila kutumia mafundisho ya kidini kumlazimisha mwanamke kubaki mahali ambapo maisha yake yako hatarini.
Polisi na mamlaka nyingine zinapaswa kuchukua kwa uzito taarifa za vitisho, kufuatilia malalamiko na kuhakikisha waathirika wanapata ulinzi na huduma zinazohitajika.
Takwimu za Ofisi ya Taifa ya Takwimu kuhusu matukio ya ukatili wa kijinsia yaliyoripotiwa zinaonyesha kuwa mwaka 2025 kulikuwa na waathirika 30,127 nchini, wakiwamo wanawake 21,899. Takwimu hizi zinatukumbusha kuwa ukatili ni tatizo linalohitaji juhudi za pamoja, ingawa hazimaanishi kuwa matukio yote yalikuwa ya ndani ya ndoa.
Mwisho wa ndoa si mwisho wa maisha
Kifo cha mwanamke kinachodaiwa kusababishwa na mwenzi wake kinapoibuka, jamii hujawa na huzuni, maswali na lawama. Lakini zaidi ya huzuni, tunapaswa kujiuliza ni hatua zipi zinaweza kuchukuliwa ili kuzuia mwanamke mwingine kufikwa na hatima hiyo.
Hatupaswi kusubiri kila tukio liwe habari ya kusikitisha ndipo tuanze kuzungumza kuhusu usalama wa wanawake.
Tunahitaji kujenga utamaduni wa kusikiliza, kuamini taarifa za ukatili kwa uzito unaostahili, kutoa msaada na kuwawajibisha wanaotenda uhalifu.
Kwa mwanamke anayesoma makala hii akiwa kwenye ndoa yenye mateso, nataka ujumbe mmoja ufike moyoni mwake. Huna wajibu wa kufa ili kuthibitisha kuwa ulikuwa mke mwema.
Hupaswi kupoteza maisha ili kulinda jina la familia, kuwafurahisha ndugu au kuzuia watu wasiseme kuwa ndoa yako imevunjika.
Unaweza kupenda, kusamehe na kutamani familia yako iendelee, lakini bado ukachukua hatua za kujilinda. Unaweza kuhitaji msaada, ukapanga usalama wako na ukachagua kuondoka bila kuwa mtu aliyeshindwa maisha.
Mwanamke, usiwe mfungwa wa hofu kwa jina la ndoa. Usisubiri mpaka uwe kaburini ndipo watu wakiri kwamba ulistahili kuishi.
Maisha yako yana thamani. Amani yako ina thamani. Usalama wako una thamani.
Ndoa inaweza kuvunjika na maisha yakaendelea. Lakini maisha yakikatika, hakuna nafasi ya kuanza upya.
Ni wakati wa kuacha kuwafundisha wanawake namna ya kuvumilia kila kitu, na kuanza kuwafundisha kuwa wanastahili kuishi bila ukatili.
Social Plugin