HASIRA YAKO INAUMIZA WANGAPI? JIFUNZE TOFAUTI KATI YA KUKASIRIKA NA KUADHIBU WENGINE KWA HASIRA

Na Dotto Kwilasa

Kila mwanadamu hukasirika. Kuna wakati tunakasirishwa na maneno ya watu tunaowapenda, tunakatishwa tamaa na wale tuliowaamini au tunatendewa mambo yanayoumiza mioyo yetu. Katika nyakati hizo, hasira inaweza kuwa hisia ya kawaida kabisa. 

Hata hivyo, jambo la msingi si kama tunakasirika au la, bali ni namna tunavyoshughulikia hasira zetu na jinsi tunavyowatendea wengine tunapokuwa katika hali hiyo.

Jiulize swali hili kwa uaminifu, ninapokasirika, ninajizuia au ninatumia hasira kuadhibu wengine?

Swali hili linaweza kuonekana rahisi, lakini lina maana kubwa katika maisha yetu ya kila siku, hasa katika mahusiano ya kimapenzi, ndoa, familia, urafiki na hata mazingira ya kazi.

Watu wengi wamezoea kusema, “Mimi nikikasirika, huwa sizungumzi na mtu.” Wengine hujivunia uwezo wao wa kukaa kimya kwa siku kadhaa, kuwapuuza watu au kujitenga kabisa wanapohisi wameumizwa. 

Lakini je, kila ukimya ni ishara ya ukomavu wa kihisia? Au wakati mwingine ukimya huo huwa njia ya kuwaumiza wengine?

KUNA TOFAUTI KATI YA KUJITULIZA NA KUMUADHIBU MWINGINE

Kujizuia unapokasirika ni ishara ya kujitambua. Ni uwezo wa kutambua kuwa umeumizwa, lakini ukaamua kutokujibu kwa matusi, vitisho au matendo ambayo unaweza kujutia baadaye.

Mtu anayejizuia anaweza kusema, “Nimekasirika sana kwa sasa. Naomba muda nitulie, halafu tutazungumza.”

Kauli hiyo inaonyesha kuwa mtu huyo anatambua hisia zake, anaheshimu hisia za mwenzake na ana nia ya kutafuta suluhisho. Anaweza kuhitaji muda wa kuwa peke yake, lakini hatumii muda huo kama silaha ya kumtesa mwingine.

Kwa upande mwingine, kuna mtu ambaye anapokasirika huamua kukaa kimya kwa makusudi ili mwenzake apate maumivu, ajisikie mwenye hatia au alazimike kuomba msamaha hata kama hajafahamu kosa lake.

Mtu huyu anaweza kupuuza simu, kukataa kujibu ujumbe, kuondoka bila maelezo au kuendelea na shughuli zake huku akimwacha mwenzake katika hali ya sintofahamu.

Tofauti kubwa ipo katika kusudi na namna tabia hiyo inavyotumiwa.

Kujitenga ili kutuliza hisia ni tofauti na kujitenga ili kumfanya mwingine ateseke.

Bila shaka, si kila mtu anayekaa kimya huwa ana nia ya kuadhibu. Wengine hushindwa kupata maneno sahihi ya kueleza maumivu yao, huku wengine wakiwa wamelelewa katika mazingira ambayo hayakuwafundisha namna ya kuzungumza kuhusu hisia. Ndiyo maana ni muhimu kuangalia mazingira, nia na mwenendo wa mtu badala ya kutoa hukumu kwa tukio moja.

UKIMYA UNAPOGEUZWA KUWA SILAHA

Katika baadhi ya mahusiano, ukimya hutumika kama njia ya kudhibiti mwenendo wa mtu mwingine.

Mtu anaweza kukunyamazia kila unapokataa kufanya anachotaka. Anaweza kukunyima mawasiliano mpaka ukubali kuwa wewe ndiye mwenye makosa. Wakati mwingine, anarudi kuzungumza nawe pale tu anapoona umeumia vya kutosha au umeomba msamaha ili kumfurahisha.

Tabia hii inaweza kumfanya mwenzake aanze kuogopa kutoa maoni yake, kueleza mahitaji yake au kutokubaliana naye kwa sababu anajua atakumbana na ukimya unaoumiza.

Hatua kwa hatua, mtu huyo anaweza kuanza kujilaumu hata pale ambapo hakufanya kosa. Anaweza kuomba msamaha kwa mambo ambayo hayaelewi, si kwa sababu amegundua alikosea, bali kwa sababu anataka kurejesha amani.

Hapo ndipo tunapaswa kujiuliza: je, tunatatua migogoro au tunawafundisha wengine kutuogopa?

Mahusiano yenye afya hayahitaji watu wakubaliane kwa kila jambo. Yanahitaji watu waweze kutofautiana bila kutumia hasira, vitisho, dharau au ukimya wa makusudi kuwafanya wengine wakubali wanachotaka.

HASIRA ISIPODHIBITIWA, HUWAUMIZA HATA TUNAO WAPENDA

Si ukimya pekee unaoweza kutumiwa kuadhibu wengine. Kuna watu wanaotumia maneno makali, matusi, kejeli, vitisho au kufichua siri za wenzao wanapokasirika.

Wengine hukumbuka makosa yote ya zamani na kuyatumia katika kila ugomvi. Badala ya kujadili jambo lililosababisha kutokuelewana, huanza kuorodhesha mapungufu ya mwenzao, kumdhalilisha au kumfanya ajione hana thamani.

Baada ya hasira kupungua, mtu anaweza kusema, “Nilikuwa nimekasirika tu, sikumaanisha.”

Lakini ukweli ni kwamba, kuwa na hasira hakufuti madhara ya maneno au matendo yetu.

Ni muhimu kujifunza kuwa hisia ni sehemu ya maisha ya mwanadamu, lakini namna tunavyozishughulikia ni jukumu letu. Tunaweza kukasirika bila kutukana. Tunaweza kuumizwa bila kulipiza kisasi. Tunaweza kutokubaliana bila kumdhalilisha mwingine.

Kukomaa kihisia hakumaanishi kutokuwa na hasira. Kunamaanisha kujifunza kutenda kwa busara hata pale ambapo hisia zetu zinatuchochea kufanya vinginevyo.

KWA NINI WENGINE HUTUMIA HASIRA KUWAUMIZA WENGINE?

Sababu hutofautiana kutoka kwa mtu mmoja hadi mwingine.

Wengine hawajajifunza namna nzuri ya kueleza maumivu yao. Wanaweza kuwa na hofu ya kuonekana dhaifu wanaposema wameumizwa, hivyo hujificha nyuma ya hasira.

Wengine wamezoea kuona hasira ikitumika kama njia ya kupata mamlaka katika familia au mahusiano. Wanaamini kwamba wakipaza sauti, wakinyamaza kwa muda mrefu au wakionyesha kutoridhika kwao kwa ukali, wengine watafanya wanachotaka.

Pia kuna watu ambao hawajui namna ya kukabiliana na kukatishwa tamaa. Wanapokosa wanachotarajia, huona ni rahisi kumwadhibu mwingine kuliko kukubali kuwa wameumizwa au kujadili tatizo lililopo.

Hata hivyo, kuelewa sababu za tabia fulani hakumaanishi kuhalalisha madhara yake. Mtu anaweza kuwa na historia ngumu ya maisha, lakini bado ana wajibu wa kujifunza namna salama na yenye heshima ya kuwasiliana na wengine.

UNAWEZAJE KUJIFUNZA KUDHIBITI HASIRA?

Hatua ya kwanza ni kujifunza kutambua hisia zako kabla hazijakutawala.

Unapohisi hasira inaanza kupanda, jiulize ni jambo gani hasa limekuumiza. Je, umehisi kudharauliwa, kusalitiwa, kupuuzwa au kutothaminiwa? Kutambua chanzo cha hasira kunaweza kukusaidia kueleza tatizo halisi badala ya kumshambulia mtu.

Hatua ya pili ni kujipa muda wa kutulia. Ikiwa unahisi unaweza kusema maneno makali, ni bora kusitisha mazungumzo kwa muda. Hata hivyo, mjulishe mwenzako kwamba unahitaji nafasi na, ikiwezekana, mweleze mtarajio wa muda ambao mnaweza kurejea kwenye mazungumzo.

Hatua ya tatu ni kujifunza kuzungumza bila kushambulia. Badala ya kusema, “Wewe huna akili, huniheshimu kabisa,” unaweza kusema, “Nilipofanyiwa jambo hilo, nilihisi kutoheshimiwa na ningependa tulizungumzie.”

Njia hii inasaidia kueleza maumivu bila kumdhalilisha mwingine.

Hatua ya nne ni kukubali makosa yako. Ikiwa umemtukana mtu, umempuuza kwa makusudi au umetumia hasira kumuumiza, usijifiche nyuma ya kauli kwamba ulikuwa na hasira. Kubali ulichofanya, omba msamaha na jitahidi kubadilisha tabia hiyo.

Hatua ya tano ni kujifunza kutatua migogoro badala ya kutafuta mshindi. Katika mahusiano, si kila kutokubaliana kunapaswa kuishia kwa mtu mmoja kushindwa na mwingine kushinda. Wakati mwingine, suluhisho linahitaji kila mmoja kusikiliza, kuelewa na kukubali kuwajibika kwa sehemu yake.

Ikiwa hasira zako zinakuwa kali, unashindwa kujidhibiti au migogoro inajirudia bila suluhisho, kuzungumza na mshauri wa saikolojia au mtaalamu wa mahusiano kunaweza kusaidia.

Kumbuka, kujizuia si kuficha maumivu yako. Ni kuchagua namna ya kuyashughulikia bila kujiumiza wala kuwaumiza wengine.

JE, UNAJITAMBUA KATIKA TABIA HIZI?

Ili kujichunguza kwa uaminifu, jiulize maswali haya:

Ninapokasirika, huwa natafuta suluhisho au nataka mtu mwingine ajisikie vibaya kama nilivyojisikia?

Nikinyamaza, huwa ninahitaji muda wa kutulia au ninataka mwenzangu aanze kuniomba msamaha?

Je, ninaweza kueleza kuwa nimeumizwa bila kutumia matusi, vitisho au kejeli?

Ninapogundua nimekosea, huwa nakubali na kuomba msamaha au natafuta sababu za kujitetea?

Je, watu walio karibu nami wana uhuru wa kutokubaliana nami bila kuogopa hasira zangu?

Usijibu maswali haya kwa lengo la kujihukumu. Yatumie kama nafasi ya kujitambua na kubaini maeneo ambayo unahitaji kubadilika.

Ikiwa unatambua kuwa umekuwa ukitumia hasira kuwaadhibu wengine, unaweza kuanza kubadilika kwa hatua ndogo. Ikiwa wewe ndiye unayeumizwa na tabia hiyo, tambua kuwa una haki ya kuheshimiwa, kueleza hisia zako na kuweka mipaka inayolinda ustawi wako.

Pale ambapo hasira inaambatana na vitisho, vurugu au hofu ya usalama wako, kipaumbele kiwe kujilinda na kutafuta msaada unaofaa.

HITIMISHO

Katika maisha, hatuwezi kuzuia kila jambo litakalotukera. Watu watatukosea, tutakatishwa tamaa na wakati mwingine tutahisi hatujapewa heshima tunayostahili. Lakini tunaweza kujifunza namna bora ya kukabiliana na hali hizo.

Nguvu ya mtu haionekani tu anapoweza kujitetea au kusimamia msimamo wake. Inaonekana pia katika uwezo wake wa kutawala matendo yake anapokuwa na hasira.

Usitumie hasira yako kama adhabu kwa mtu unayempenda. Usitumie ukimya kumfanya mwingine aogope kukukosea. Na usiruhusu maumivu yako yakufanye uwe chanzo cha maumivu kwa watu wengine.

Kukasirika ni hisia, lakini kumuumiza mwingine kwa makusudi ni jambo linalohitaji kutafakariwa na kubadilishwa.